Η εποχή των ηρώων, του Στρατή Δερτινού

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Σάββατο, 20 Δεκεμβρίου 2014 20:10 Συντάκτης:

Υπάρχει μια αφήγηση για τον αγώνα του Νίκου Ρωμανού που διαπνέεται από τη σύγκριση ανάμεσα στον αντικειμενικό ηρωισμό του Ρωμανού με την αριστερά που “σέρνεται” μαζί με το λαό στον οποίο αναφέρεται.

«Κάθε λόγος που βρίσκει κανείς για να ζήσει είναι παράλληλα και ένας λόγος για να πεθάνει.»

Αλμπέρ Καμύ, Μύθος του Σισύφου.

 

 

Η απεργία πείνας του Νίκου Ρωμανού ήταν ένα σημαντικό γεγονός της πρόσφατης περιοδου και αποτέλεσε αντικείμενο εκτεταμένου και έντονου δημόσιου διαλόγου. Εκτός από την αναμενόμενη αντιπαράθεση ανάμεσα στους αλληλέγγυους και τους μη-αλληλέγγυους για το δίκαιο του αγώνα αυτού, υπήρχε και μία τάση αφήγησης στον κόσμο της αριστεράς που υπερέβαλλε ως προς την πολιτική διάστασή του. Πιο χαρακτηριστική ίσως ήταν η άποψη ότι ο Ρωμανός «προχώρησε τη μάχη απέναντί τους όσο δεν τα κατάφεραν όλοι οι αγανακτισμένοι, όλα τα κόμματα και οι οργανώσεις, όλα τα συνδικάτα και οι ενώσεις»[1]. Είναι άραγε πραγματικά έτσι;

 

Οι εποχές που γεννούν τέρατα κυοφορούν και τους ήρωες που θα τα παλέψουν. Αρκεί κανείς να ανατρέξει στην πρόσφατη επικαιρότητα για να βρει περιπτώσεις όπως της Kader Ortakaya, που πείστηκε ότι θα είναι πιο χρήσιμη ως μαχήτρια στο Κομπάνι, παρά ως υπάλληλος στο γραφείο που δούλευε. Η ιστορία της τελείωσε από τις σφαίρες του τουρκικού στρατού στην προσπάθειά της να διασχίσει τα σύνορα προς την πόλη. Είχε βρει το λόγο της για να ζήσει στον αγώνα των αντιστεκόμενων ανταρτών του Κομπάνι για μια άλλη μορφή κοινωνικής λειτουργίας, βρήκε παράλληλα κι ένα λόγο για να πεθάνει, να αρνηθεί τον εαυτό της. Στην προσπάθεια να βρούμε το συλλογικό ήρωα της εποχής μας, που πέρα από την πάλη θα επιφέρει και τη νίκη απέναντι στα τέρατα, οφείλουμε να αναγνωρίζουμε τους ήρωες με προσοχή. Να ανιχνεύουμε τον ηρωισμό που σε κάθε περίπτωση είναι αντικειμενικός, και να τον ξεχωρίζουμε από εκείνον που είναι μάλλον μια υποκειμενική ανάγνωση της πραγματικότητας. Και κυρίως, να μην αμελούμε ότι ο ηρωισμός είναι ακόμα μία δυνατή κατάσταση της ανθρώπινης δραστηριότητας, που ενεργοποιείται σε κατάλληλες ιστορικές συγκυρίες. Αυτό είναι το προτεινόμενο πλαίσιο για να δούμε και τον αγώνα του Ν. Ρωμανού.

 

Ο αναρχικός αγωνιστής που έκανε απεργία πείνας το Δεκέμβρη του 2014 γεννήθηκε πριν ακριβώς έξι χρόνια, όταν ένα παιδί έγινε μάρτυρας της κρατικής  βίας που εκδηλώθηκε με τη δολοφονία του Γρηγορόπουλου. Αυτό το γεγονός συνετέλεσε πιθανότατα καθοριστικά στην ενεργή στράτευσή του στην άσκηση αντι-βίας απέναντι στο κράτος. Με αυτόν τον τρόπο, η ιστορία του Ρωμανού θυμίζει πάντα ότι απέναντι στις διάφορες μορφές της κρατικής βίας, υπάρχει δυνατότητα και για δυναμική απάντηση. Όπως άλλωστε το θυμίζει η αποτελεσματική δράση αναρχικών ομάδων απέναντι στους φασίστες, ή ακόμα και απέναντι στις δυνάμεις καταστολής.  Αυτό που ηρωοποεί ωστόσο αντικειμενικά τον Ρωμανό είναι ότι ο λόγος που είχε επιλέξει για να ζει έγινε και λόγος για να πεθάνει[2], με αφορμή τη στέρηση των εκπαιδευτικών αδειών κρατουμένων στην πορεία αντιδραστικής αναμόρφωσης του σωφρονιστικού συστήματος. Όμοια στοιχεία όμως πρέπει να αναγνωρίσουμε σε όλους τους πολιτικούς και μη κρατούμενους που ήταν θύματα του κρατικού αυταρχισμού τα τελευταία χρόνια και μπορεί επιπλέον να έβαλαν ασπίδα το σώμα τους για τη δικαίωσή τους. Ενδεικτικά ας αναφέρουμε την ακραία περίπτωση του Κ. Σακκά το καλοκαίρι του 2013, τους αγώνες των κρατουμένων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης μεταναστών, καθώς και τη μαζική απεργία πείνας το περασμένο καλοκαίρι ενάντια στις φυλακές τύπου Γ'.

 

Υπάρχει όμως, όπως αναφέρθηκε εισαγωγικά, και μια διαφορετική αφήγηση για τον αγώνα του Ρωμανού. Η αφήγηση αυτή διαπνέεται από τη σύγκριση ανάμεσα στον αντικειμενικό ηρωισμό του Ρωμανού με την αριστερά που “σέρνεται” μαζί με το λαό στον οποίο αναφέρεται. Εδώ βρίσκεται η υποκειμενική πρόσληψη της πραγματικότητας και για το λόγο αυτό χρειάζεται να προσπαθήσουμε να δούμε την πραγματική πολιτική διάσταση αυτού του αγώνα.

 

Η απεργία πείνας για το δικαίωμα στις σπουδές και τη σταδιακή επανέναρξη της κοινωνικής αλληλεπίδρασης, ανέδειξε με εμφατικό τρόπο ένα δημοκρατικό ζήτημα, στο βαθμό και την έκταση που δημοσιοποιήθηκε η περίπτωσή του. Επέβαλλε στον καθένα να πάρει θέση (μαζί ή ενάντια) για το πολιτισμικό μοντέλο που προωθείται: σαδισμός προς τους αδύναμους και παροπλισμένους και μαζοχισμός προς την εξουσία. Σίγουρα με αυτόν τον τρόπο αποκρυσταλλώθηκε μερικώς ένας κοινωνικός συσχετισμός ανάμεσα στους φασίστες και τους δημοκράτες πολίτες και επιπλέον διαμορφώθηκε σε κάποιο βαθμό το περιεχόμενο του κινήματος αλληλεγγύης. Το ερώτημα επανέρχεται ωστόσο κι εδώ: Οι περιπτώσεις των υπόλοιπων κρατουμένων που αναφέρθηκαν, ή οι πρόσφυγες πολέμου από τη Συρία δεν εγείρουν δημοκρατικά ζητήματα; Μπορεί κανείς να ισχυριστεί άλλωστε ότι ο αντιφασιστικός αγώνας σε όλες τις μορφές του, ο αγώνας για κοινωνική αλληλεγγύη, υπεράσπιση εργασιακών δικαιωμάτων, δημόσιων αγαθών, ή ακόμα και ο πολιτικός αγώνας από τις οργανώσεις της αριστεράς δεν εγείρουν σε τελευταία ανάλυση παρόμοια ζητήματα;

 

Η δεύτερη πολιτική συνέπεια που είχε η απεργία πείνας ήταν φυσικά η κινητοποίηση μιας πρωτοπορίας του αναρχικού κυρίως χώρου. Οι καταλήψεις που έγιναν, οι δράσεις δημοσιοποίησης του ζητήματος, οι διαδηλώσεις και οι συνελεύσεις, ακόμα και οι συγκρούσεις με την αστυνομία ήταν αποτέλεσμα της τακτικής της “μαχητικής” αναρχίας. Ωστόσο, η εξαγωγή συμπερασμάτων για το πόσο προωθημένες μπορεί να είναι αυτές οι κινητοποιήσεις στον αγώνα “απέναντί τους” απαιτεί μια πολιτική τοποθέτηση στο ζήτημα της επαναστατικής τακτικής. Μια διεξοδική ανάλυση επί του θέματος απαιτεί ξεχωριστή συστηματική συλλογική δουλειά και ξεφεύγει από τους σκοπούς αυτού του κειμένου. Θα επιχειρήσουμε όμως μια προκαταρκτική οριοθέτηση του ζητήματος με την αντιπαραβολή δύο αντιλήψεων για τον ιδιαίτερο ρόλο των κινηματικών διεργασιών και των δυνάμει εκδηλώσεων αντι-βίας: (1) Ότι είναι αυτές που θα μαζικοποιήσουν τον αγώνα και θα διαμορφώσουν τις προτάσεις και τις δομές αντι-εξουσίας για την ανατροπή του συστήματος με γνώμονα μια γενική αντίθεση (π.χ. κράτος-πολίτες) και (2) ότι είναι αναγκαίες (και όχι ικανές) διαδικασίες για την επίτευξη ενός ποιοτικού άλματος για ένα κίνημα που μαζικοποιείται, οργανώνεται και αποκτά πολιτικό περιεχόμενο στον αγώνα ενάντια στην αναπαραγωγή του κεφαλαίου.

 

Αν διερευνήσουμε όμως τους πιθανούς λόγους που εκφράστηκε στο δημόσιο διάλογο ο υποκειμενισμός που περιγράφηκε, ίσως να μπορέσουμε να τον καταλάβουμε και καλύτερα. Η απεργία πείνας του Ν. Ρωμανού, έλαβε χώρα τρία περίπου χρόνια μετά την τελευταία κορύφωση του εργατικού κινήματος στα χρόνια του μνημονίου. Ο λόγος για τον Φεβρουάριο του 2012, με την διήμερη απεργία ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ. Μέχρι τότε, ο κόσμος που είχε συμφέρον να βγει στους δρόμους πράγματι έβγαινε, διεκδικώντας δυναμικά την αντιστροφή της προοπτικής του μνημονίου. Οι όποιες κορυφαίες στιγμές προσέκρουαν στην κρατική καταστολή κυρίως, αλλά πιθανώς και στην αμηχανία-ασάφεια της οργανωμένης αριστεράς ως προς το άμεσο σχέδιο δράσης και κλιμάκωσης, τα αιτήματα άμεσης και μεσοπρόθεσμης φύσης αλλά και της πρότασης διαφορετικού τρόπου άσκησης πολιτικής, άσκησης εξουσίας. Από το 2012 κι έπειτα, οι κινητοποιήσεις έγιναν αμυντικές με το στρατό των πραιτοριανών μονάδων αποκατάστασης της τάξης να φαντάζει απόλυτος εγγυητής της υπάρχουσας κατάστασης, ενώ έχει κυριαρχήσει η προοπτική κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ ως η μόνη ορατή ελπίδα για να επιτευχθούν γενικότερες νίκες. Η περίπτωση του κλεισίματος της ΕΡΤ, παρόλο που πάλι ενεργοποίησε τα δημοκρατικά αντανακλαστικά του κόσμου δεν οδήγησε σε κάποια θετική υπέρβαση της αντιδραστικής εξουσίας.

 

Η ανάλυση αυτή είναι προφανώς αφαιρετική και σε κάποιο βαθμό απλουστευτική, επισημαίνει όμως ότι υπάρχει μια αδυναμία της αριστεράς να καθορίσει την εξέλιξη των πραγμάτων ως πολιτικό υποκείμενο του μετασχηματισμού της κοινωνίας. Υπάρχει κατά τα φαινόμενα μια αδυναμία να βρεθούν απαντήσεις στο πώς θα μπουν φραγμοί στην αναπαραγωγή του κεφαλαίου, θα μαζικοποιηθεί το κίνημα, θα γίνει πιο απτός ο πολιτικός στόχος για μια άλλη μορφή οργάνωσης της κοινωνίας.

 

Κατ' επέκταση, είναι μάλλον αναπόφευκτο να αναζητείται διέξοδος κι ελπίδα σε μια ηρωική αφήγηση για τελικές μάχες μέχρις εσχάτων. Ο συχνός αφορισμός του λαού που κοιμάται και δεν αντιδρά, η ανάγκη να γίνει κάτι και να εκτονωθεί δυναμικά η καταπίεση, η διόγκωση του αντικειμενικού ηρωισμού αγωνιστών όπως ο Ρωμανός μεταξύ άλλων, όλα αντανακλούν την αδυναμία μας να προσεγγίσουμε με την απαιτούμενη σαφήνεια την απάντηση στο καυτό ζήτημα της εποχής μας: Πώς θα βρεθούμε πέρα από τον καπιταλισμό.

 

Στρατής Δερτινός

 

 

[1]     Άρης Χατζηστεφάνου, 3/12/2014. Τη δική σου ζωή “απέρριψε” το δικαστήριο. www.info-war.gr.

[2]     Ή διαφορετικά όταν έβαλε «το νόημα της ζωής, πιο πάνω από την ίδια τη ζωή» (Κωνσταντίνος Πουλής, 10/12/2014. Ο ηρωισμός του Ρωμανού. www.thepressproject.gr).

 

 

Κάντε κλικ στο όνομα του αρθρογράφου για να διαβάσετε όλα τα άρθρα του.

ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ

Kommon

Θέλουμε να μιλήσουμε για τον κομμουνισμό της εποχής μας, την αναγκαία αλλά όχι δεδομένη προοπτική. Θέλουμε να μιλήσουμε ταυτόχρονα για την καθημερινή επιβίωση και τον αγώνα γι’ αυτήν.

ΛΙΣΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Εγγραφείτε στην λίστα επικοινωνίας μας για να είστε πάντα ενημερωμένοι.