Γιάννος Περλέγκας: Οι κομμουνιστές πρέπει να γίνουν παραδείγματα

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Δευτέρα, 16 Φεβρουαρίου 2015 10:20 Συντάκτης:

 

Ο ηθοποιός Γιάννος Περλέγκας σκηνοθετεί και παίζει στην παράσταση Ιμμάνουελ Καντ του Τόμας Μπέρνχαρντ στο θέατρο Τέχνης. Μιλά στη Βάλια Μαστροδήμου για τη δουλειά αυτή, για την τέχνη που δε θα περιχαρακώνεται εσωστρεφώς και για την κομμουνιστική Αριστερά της εποχής μας.

______________________________________________________

 

Φωτογραφία: Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO Πηγή: www.lifo.gr

 

 

 

 

 

Ποια είναι η ιστορία του «Ιμμάνουελ Καντ»;

 

-         Το έργο είναι μια φαντασία υπαρξιακή-φιλοσοφική-πολιτική,  χρησιμοποιεί το μύθο του Καντ παραφράζοντάς τον. Ο Καντ με τη γυναίκα και τον παπαγάλο του πηγαίνουνε με ένα πλοίο προς την Αμερική.   

 

Να η πρώτη παράφραση: ο Καντ που ποτέ δεν παντρεύτηκε και δε μετακινήθηκε από την πόλη του, ταξιδεύει πάνω σε ασταθές έδαφος, και μάλιστα σε άλλη εποχή από τη δική του, στον 20ό αιώνα. Έχει γλαύκωμα, ελπίζει ότι θα γιατρευτεί στην Αμερική και ταυτόχρονα θα τον τιμήσει το πανεπιστήμιο της Κολούμπια.

 

Δεύτερη παράφραση, η πιο μεγάλη: ο φορέας του Διαφωτισμού είναι τυφλός. Συνταξιδεύει με εκπροσώπους της ευρωπαϊκής μεγαλοαστικής τάξης: μια εκατομμυριούχο, έναν καρδινάλιο, ένα ναύαρχο και ένα συλλέκτης έργων τέχνης, που είναι το εμπόριο της τέχνης. Ο Καντ υποτίθεται ότι τους αρνείται, αλλά τρώει μαζί τους και χορεύει με την εκατομμυριούχο. Στο τέλος, η Αμερική του επιφυλάσσει άλλη υποδοχή: τον περιμένει το ψυχιατρείο. Δηλαδή ουσιαστικά ο Μπέρνχαρντ θέτει σε δοκιμασία όλη την πεφωτισμένη παράδοση του Διαφωτισμού.

 

 

 

Για τι μιλά με αυτήν την παράφραση;

 

-         Το θέμα δεν είναι ο Καντ καθαυτός, αλλά η σύγχρονη δυτική σκέψη, η οποία εκπίπτει και βουλιάζει, καταστρέφει τον εαυτό της και τον κόσμο, διότι συστρέφεται γύρω από τον εαυτό της, δεν επικοινωνεί με την πραγματικότητα, συναγελάζεται με αυτόν τον κόσμο που είδαμε, κι έτσι πλανάται, δε δουλεύει τελικά για το διαφωτισμό των ανθρώπων.

 

 Με έναν τρόπο αυτή είναι και η κριτική που κάνουνε ο Μαρξ κι ο Ένγκελς στον Καντ, ότι ενώ τα επιτεύγματά του ήταν τέτοια, οι επίγονοί του αυτόν τον μεταφυσικό ιδεαλισμό τον χρησιμοποίησαν για να γίνει πιο αδηφάγος ο καπιταλισμός. Προσπάθησα να το απομακρύνω από τον Καντ και να κάνω πιο ορατό τον κόσμο του Μπέρνχαρντ προσθέτοντας κάποια πεζά του, να κάνω ανάγλυφη την ιδέα ότι η ανακύκλωση στον εαυτό σηματοδοτεί κάτι άρρωστο.

 

 

 

Οπότε γιατί επιλέγεις αυτό το έργο;

 

-         Κατ’ αρχάς, αγαπώ πολύ το συγγραφέα από την εφηβεία μου. Ο πυρήνας του έργου συμπίπτει με το τι ένιωσα ότι πρέπει να εξωτερικεύσω, για να εκφραστώ καλύτερα απ’ ό,τι πίστευα ότι εκφράζομαι τα χρόνια που δουλεύω. Έχει σήμερα σημασία να μιλήσουμε για την πνευματικότητα και ποια είναι η πνευματικότητα που είναι ανάγκη να υπάρχει.

 

Υπάρχουν κι άλλα υπαρξιακά ζητήματα, χρειάζεται μια απαλλαγή από τους πατεράδες, τους δασκάλους μας... Φυσικά και για καλλιτεχνικούς λόγους - με κινητοποίησε πολύ, το μετέφρασα, φαντάστηκα ότι θα το σκηνοθετήσω, κινητοποίησα φίλους μου, για να το κάνουμε.

Δεν είναι εύκολο έργο, αλλά δεν προϋποθέτει εγκυκλοπαιδικές γνώσεις, δεν είναι ελιτίστικος ο πυρήνας του.

 

Έχω προσπαθήσει να είναι μια επικοινωνιακή, μια λαϊκή παράσταση, θέλω να έχει απεύθυνση, να μην είναι κλειστή, για μυημένους. Ελπίζω ότι το έχω πετύχει, η έγνοια μου ήταν προς αυτό. Πρέπει κανείς να σκέφτεται την απεύθυνση, χωρίς να υποκύπτει σε φτηνούς όρους ευκολίας, χωρίς να είναι λαϊκιστής. Το λεγόμενο καλό θέατρο πρέπει να μην ξεχνάει ότι είναι λαϊκό, με την καλύτερη έννοια.

 

 

 

Στην παράσταση, όπως και στο Loot στο θέατρο του Νέου Κόσμου, η χρηματοδότηση γίνεται από το κοινό και όχι από επιχειρηματία.  Πώς είναι αυτή η διαδικασία;

 

-         Να διευκρινίσω ότι εδώ υπήρξε μια πολύ μικρή χρηματοδότηση από το θέατρο Τέχνης, για κάποια άμεσα πράγματα. Χρησιμοποιήσαμε και για τις δύο παραστάσεις τη μέθοδο crowdfunding: χρηματοδοτείσαι από τον κόσμο και, ανάλογα με το ποσό που έχει βάλει ο καθένας, κερδίζει πρόσκληση, διπλή πρόσκληση, το βιβλίο ενδεχομένως.

Έτσι, έχεις βοηθήσει, ώστε τα εκ προοιμίου έξοδα της παράστασης να πληρωθούν και μετά να μπορέσουν να πάνε σαν αμοιβή δική μας τα ποσοστά. Γιατί  είμαστε με ποσοστά, δεν υπάρχουν συμβόλαια. Αυτό το νόημα έχει.

 

Τρέχει ακόμα η καμπάνια, παρότι έχει ανέβει η παράσταση. Δεν έχει δουλέψει, μοιραίο ήταν και το περιμέναμε... Είναι όμως μια πολύ έντιμη οδός να συνομιλήσεις με τον κόσμο που θα ενδιαφερόταν να σε δει.

(σημ. Η ηλεκτρονική διεύθυνση της καμπάνιας είναι: https://www.indiegogo.com/projects/immanuel-kant-thomas-bernhard-theatro-technis--2)

 

 

 

Μίλησες για τους άγριους όρους της ελεύθερης αγοράς. Στο χώρο σας τι προσπάθειες γίνονται για διεκδίκηση; Το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών παίζει κάποιο ρόλο;

 

-         Δεν το πιστεύω καθόλου. Πριν από 2-3 χρόνια εμφανίστηκε μια καινούργια ακομμάτιστη παράταξη, η οποία θα αντικαθιστούσε εκείνη του ΚΚΕ -που όντως δεν έβρισκε σημείο επαφής με τον κόσμο- και υποστήριζε ότι θα απαρτιζόταν από ανθρώπους που «επιτέλους θα έχουν σχέση με τη δουλειά», γιατί μέχρι τότε υπήρχαν άνθρωποι άνεργοι, που είχαν να δουλέψουν 10 χρόνια· φτάσαμε ν' ακούσουμε αυτόν το ρατσισμό, ότι πρέπει οι συνδικαλιζόμενοι να είναι αυτοί που δουλεύουνε!

 

Σ' αυτήν την παράταξη υπήρχαν μέχρι και εργοδότες. Αυτόν τον καιρό είδαμε ότι τελειώνουν οι συλλογικές συμβάσεις, είναι ένας χώρος διαλυμένος... Κι όμως,  όλα πάλι πάνε να γίνουνε με όρους συνεννόησης, προσωπικών διασφαλίσεων, κάποιων διαπραγματεύσεων που δεν έχουν νόημα, γιατί τα πράγματα γίνονται όλο και πιο αδηφάγα. Βλέπεις στην ουσία ότι δε γίνεται χωρίς ρήξη μεγάλη.

 

 

 

Στο έργο ο Καντ τυφλώνεται από την προσκόλληση στην επιστημοσύνη και την αποκοπή του από την κοινωνία. Ως καλλιτέχνης με πολιτική τοποθέτηση, πώς αντιλαμβάνεσαι μια τέχνη κοινωνικά παρούσα;

 

-         Ο Μπέρνχαρντ με την τύφλωση ερμηνεύει τη χρησιμοποίηση της φιλοσοφίας του Καντ –ενός επαναστατικού για την εποχή του φιλοσόφου- από το σύγχρονο κόσμο. Ο ιδεαλισμός του ήταν το κατάλληλο εργαλείο για το σύγχρονο οικονομικό πραγματισμό, γι' αυτό θα τον αναγορεύσει το πανεπιστήμιο της Κολούμπια στο έργο (το κατ' εξοχήν πανεπιστήμιο που έχει βάλει σε εφαρμογή μια οικονομίστικη εκδοχή της θεωρίας του) γι' αυτό βάζει ο Μπέρνχαρντ να χορεύει το πνεύμα με το χρήμα.

 

          Οι σύγχρονοι επίγονοι του Καντ είναι διάφορες μεταμοντέρνες φιλοσοφικές-καλλιτεχνικές προσεγγίσεις, που αποκόπτονται από την πραγματικότητα και με έπαρση συστρέφονται γύρω από τη διάλυση και από τον εαυτό τους. Σίγουρα, λοιπόν, ένας ιδεαλιστής φιλόσοφος  ή ένας ιδεαλιστής καλλιτέχνης τόσο προσκολλημένος στην επιστήμη ή στην τέχνη του, όσα θετικά κι αν έχει να προσφέρει κι ακόμα κι αν δεν έχει κακές προθέσεις ή δόλο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί απ’ την υπάρχουσα κατάσταση, γιατί ο καπιταλισμός τον χρειάζεται. Θα τον ξεζουμίσει.

 

          Επειδή δε θέλω να μιλάω ως κατήγορος, ξέρω ότι κι εγώ έχω αποτελέσει και θα αποτελέσω κομμάτι μιας αγοράς από την υπερβολική μου εμμονή να προχωρήσω σε πράγματα. Αποχωρώντας από κάποια πράγματα, βρέθηκα σε μια επίγνωση ότι πρέπει αυτό να το καταλαβαίνουμε, να βγουμε έξω από αυτό, να το καταγγείλουμε ή να δούμε ότι «έχω κι άλλες δυνάμες, που δεν μπορεί να αξιοποιούνται μόνο για να ενισχύουν τον τρέχοντα πολιτισμό, την τρέχουσα επιστήμη». 

 

 

 

Η ευρωπαϊκή σκέψη στο έργο ναυαγεί. Τι μπορούμε να δούμε για το σήμερα και την ΕΕ;

 

-         Δε γίνεται να σκεφτούμε με όρους εφικτού, διευθετήσεων. Δεν υπάρχει περίπτωση να γίνει με αυτήν την Ευρώπη. Με έναν τρόπο και το έργο αυτό λέει. Είναι μια Ευρώπη τελειωμένη, η οποία βουλιάζει, σαν τον Τιτανικό βρίσκει το παγόβουνο αυτή η Ευρώπη. Πρέπει να μπορέσουμε να φανταστούμε άλλες αφηγήσεις, άλλες προοπτικές. Δε μας το επιτρέπουν όμως και πρέπει να ακονίσουμε τη φαντασία μας. Μόνο εκεί υπάρχει ελπίδα.

 

 

 

Ο Μπέρνχαρντ ήταν επιθετικός με τους συμπατριώτες του Αυστριακούς, τους έλεγε Ναζί. Πώς βλέπεις εδώ τα σταθερά ποσοστά της Χρυσής Αυγής και μια ακροδεξιά πολιτική της προηγούμενης κυβέρνησης να διατηρεί πάνω από 30%;

 

-         Κατ' αρχάς είναι πολύ μεγαλύτερα τα ποσοστά, αν τα αθροίσουμε όλα, αν βάλουμε μέσα ΠΑΣΟΚ - Ποτάμι και όλα αυτά τα πράγματα, είναι πάνω από 50%, αμετακίνητο.

Φοβάμαι ότι είναι και εκτός κομμάτων αυτή η λογική. Γι' αυτό ήταν τόσο αφοριστικός ο Μπέρνχαρντ, ο οποίος έζησε τους Αυστριακούς που ζητωκραύγαζαν τον Χίτλερ, το πόσο σύμφυτος ήταν ο εθνικοσοσιαλισμός τους με τον καθολικισμό και με την εκκλησία. Σαν κακή κουρούνα επισήμαινε τον κίνδυνο του εκφασισμού. Δυστυχώς και εγώ το βλέπω, έχω πολύ μεγάλη απελπισία.

 

Φοβάμαι ότι είμαστε μια κατ' εξοχήν δεξιά χώρα. Έχει κερδίσει στο καθημερινό η Χρυσή Αυγή, και αν όχι η Χρυσή Αυγή, ο φόβος, η κλεισούρα, η καχυποψία και ο ρατσισμός. Και εδώ είναι η ευθύνη της αριστεράς: να ξανακερδίσει τον κόσμο, και σε πολιτισμικό και σε αισθητικό επίπεδο.

 

 

 

Με τι όρους μπορεί η Αριστερά να ανταποκριθεί στην ευθύνη αυτή;

 

-         Μιλώ για την κομμουνιστική Αριστερά. Κατ' εμέ η πρώτη και η καθημερινή μάχη που έχει να κερδίσει, είναι να συνεχίσει τον προορισμό της και το παρελθόν της ως διαφωτιστικό φαινόμενο σε καθημερινό επίπεδο. Και παλιότερα μπορεί να μην ήταν κυρίαρχη πολιτικά, αλλά κέρδιζε και ως ένα δυνατό αισθητικό, πολιτισμικό φαινόμενο, γιατί ήταν δυνατή η γειτονιά, οι συλλογικότητες, υπήρχαν πόσοι σύλλογοι σε κάθε γειτονιά, όχι μόνο για τον πολιτισμό, και πολιτικά.

 

Δε μιλάω για τις τέχνες. Η μάχη πρέπει να είναι ένα καθημερινό σκάλισμα του πώς ζούμε, πώς δεν μαραινόμαστε, πώς ζωνταντεύουμε, δε γίνεται αυτό να το χαρίζει κανείς στη δεξιά και την ακροδεξιά και στον αριστεροδεξιό μικροσυμβιβασμό. Έχουμε παράδοση να τα σκεπάζουμε, να συμφιλιώνουμε πράγματα στα οποία δεν υπάρχει συμφιλίωση, τι να κάνουμε...

 

Μπορεί ο ΣΥΡΙΖΑ να’ χει πετύχει να μιλά για το καθημερινό, αλλά πρέπει να βγάλεις την ιδέα των συμβιβασμών και των συμφιλιώσεων, γιατί έχουμε και παλιότερα ιστορικά παραδείγματα τέτοια: η ΕΔΑ ήταν ένα παράδειγμα πάλι σε μια πολύ κρίσιμη ιστορική στιγμή μιας συμφιλιωτικής Αριστεράς.

 

Η κομμουνιστική Αριστερά, όμως, πρέπει να δουλεύει το καθημερινό μαζί με την προοπτική της οριστικής ρήξης, να προσθέτει πολύ συνειδητά, να μπολιάζει με την ιδέα του επόμενου πράγματος. Μαζί. Θα πρέπει να γίνεται μαζί, η καθημερινή δουλειά δεν είναι καθόλου αποσυνδεδεμένη από το μεγάλο.

 

Για να μη μας λένε μεταφυσικούς που κοντεύουνε να μας πούνε, πρέπει στην καθημερινή διαπαιδαγώγηση, μέσα από την καθημερινή δουλειά, να επιτρέψουμε πρώτα εμείς στους εαυτούς μας και να επιτρέψουμε στους άλλους να φανταστούν τι μπορεί να είναι το άλλο πράγμα. Σαν παράδειγμα, οι κομμουνιστές πρέπει να γίνουν παραδείγματα, γιατί αυτό ήτανε.

 

 

(*) Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΠΡΙΝ στις 15/2/2015

Κάντε κλικ στο όνομα του αρθρογράφου για να διαβάσετε όλα τα άρθρα του.

ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ

Kommon

Θέλουμε να μιλήσουμε για τον κομμουνισμό της εποχής μας, την αναγκαία αλλά όχι δεδομένη προοπτική. Θέλουμε να μιλήσουμε ταυτόχρονα για την καθημερινή επιβίωση και τον αγώνα γι’ αυτήν.

ΛΙΣΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Εγγραφείτε στην λίστα επικοινωνίας μας για να είστε πάντα ενημερωμένοι.