Αλλονζανφάν (1974), των Βιτόριο (που έφυγε χθες) και Πάολο Ταβιάνι, του Σαράντου Φράγκου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Δευτέρα, 16 Απριλίου 2018 21:30 Συντάκτης:

Σε μια τους συνέντευξη οι αδελφοί Ταβιάνι είχαν δηλώσει «Έχουμε δικαίωμα να ξανααντιμετωπίσουμε την ουτοπία σαν αλήθεια, σαν συγκεκριμένο σχέδιο και να ελπίζουμε ότι η απελπισία θα γίνει ένα καινούργιο σημείο εκκίνησης».

 

Το ΑΛΛΟΝΖΑΝΦΑΝ - η ταινία - αρχίζει μ' έναν θάνατο, του αρχηγού των Σουμπλίμ που συνεχίζουν στην Ιταλία τον αγώνα στο όνομα της μεγάλης ουτοπίας που ξεκίνησε στις αρχές του 19ου αιώνα, τότε ακριβώς που η παλινόρθωση ανακόπτει την εξελικτική πορεία της αστικής Γαλλικής επανάστασης. Και τελειώνει μ' ένα ολοκαύτωμα. Ολόκληρη η ομάδα των επαναστατών συντρίβεται από τους χωριάτες -το λαό- του Νότου. Ωστόσο το έργο δεν είναι «απαισιόδοξο».

 

Ο νέος αρχηγός, ο Αλλονζανφάν, δηλαδή το ζωντανό πνεύμα της επανάστασης, θα σηκωθεί μέσα από τους νεκρούς επαναστάτες για να αναγγείλει στον ολιγόπιστο και προδότη Φούλβιο (ο μεγάλος Μαστρογιάννι) τη νίκη που θάρθει, όταν οι χωριάτες - ο λαός-, αυτοί που τους μακέλεψαν θα πάψουν να είναι πιόνια δεισιδαιμονιών, των παπάδων και της πανούκλας. Όταν δηλαδή θα αποκτήσουν συνείδηση ταξική. Για τους ηττημένους, αυτό που προέχει είναι να διατηρήσουν το όραμα, πεθαίνοντας γι' αυτό αν χρειαστεί, γι' αυτή την ουτοπία, γι' αυτό το «τίποτα».

 

 

 

Οι Ταβιάνιδες μας λένε εδώ πως οι επαναστάτες είναι «δρώντες ποιητές».

 

Μας λένε πως οι επαναστάτες ίσως να μην ξέρουν να ζουν, όμως ξέρουν να  πεθαίνουν. Μας λένε πως «οι συνθήκες δεν επιτρέπουν», «η παθολογία της ηγεσίας», «οι λαθεμένες ταχτικές», «η ανεπάρκεια της καθοδήγησης» και τόσα ακόμα, είναι οι προφάσεις για τους ολιγόπιστους και τους συμβιβασμένους. Ο Φούλβιο (ο συμβιβασμένος) γίνεται καταδότης για να επιζήσει. Όμως δεν γλυτώνει, σκοτώνεται από τους στρατιώτες - όχι από τους χωριάτες - όπως οι άλλοι, από δικό του λάθος. Ενώ προδίνει και περιμένει να γλυτώσει, τον σκοτώνουν, δεν του συγχωρούν το ότι υπήρξε για είκοσι χρόνια επαναστάτης.

 

Η στράτευσή του αυτή τον μαρκάρει μέχρι το θάνατό του. Ένα θάνατο όχι ηρωικό αλλά ταπεινωτικό, όπως αξίζει σε αποστάτες παρ' ότι δεν ολοκληρώνει την αποστασία του. Η στράτευσή του υπήρξε συναισθηματικής φύσεως. Είναι ο μόνος στην ομάδα των επαναστατών που είναι φεουδάρχης. Έχει λεφτά, μεγάλη πατρική περιουσία, ένα παιδί, μια ερωμένη. Αν πεθάνει «χάνει» πολλά, οι άλλοι μονάχα τις αλυσίδες τους. Είναι ένας κατά λάθος επαναστάτης, ένας που λέει «έχω γυναίκα και παιδιά εγώ» για να δικαιολογήσει τη συντηρητικότητά του.

 

Δεν μας χρειάζεται σήμερα (λένε οι Ταβιάνιδες) η συναισθηματική στράτευση γιατί αυτή έχει ρίζα ατομικιστική και αστική. Έχει να κάνει με την υπαρξιακή δικαίωση και έτσι η αποτυχία της επανάστασης για τον αισθηματία επαναστάτη είναι και δική του αποτυχία. Αντίθετα λένε, για τον νοητικά στρατευμένο (δηλ. τον μαρξιστή) η επαναστατική ήττα δεν είναι «ήττα» και προπαντός δεν είναι δική του ήττα, είναι ένα επεισόδιο μέσα στην αλληλουχία των πραγμάτων. Για τον μαρξιστή επαναστάτη δεν υφίσταται η έννοια της εξατομίκευσης, η ιστορία δεν ταυτίζεται με τη δική του ιστορία, γιατί άλλο πράγμα η νόηση και άλλο το συναίσθημα. Ωστόσο κάθε νόηση πρέπει να περιβάλλεται από το δικό της συναίσθημα χωρίς να την υποκαθιστά.

 

Χρειάζεται προσπάθεια για να γνωρίσουμε και να αγαπήσουμε τους Ταβιάνιδες, αυτούς τους υπέροχους στυλίστες που αφηγούνται τις «ιστορίες» τους με τρόπο μουσικό. Ο καμβάς πάνω στον οποίο πλέκουν τη μυθοπλασία τους είναι οι σύνθετες μουσικές και ηχητικές δομές της σονάτας και της συμφωνίας (ναι, αυτά τα αστικά είδη). Αυτό ήταν επόμενο γιατί γνώρισαν το σινεμά μέσα από τη μουσικολογία.

 

Η έκφρασή τους είναι πολυσημική, η σήμανση των οπτικού υλικού τους πολλαπλή. Υπήρξαν βοηθοί του Ροσελίνι, δηλ. οπαδοί του νεορεαλισμού στις αρχές της δεκαετίας του '50, ασχολήθηκαν με το ντοκιμαντέρ εκτός από τη μουσική, μέχρι να φτάσουν σε ταινίες μυθοπλασίας και να κατακτήσουν μια από τις πρώτες θέσεις της κινηματογραφικής πρωτοπορίας.

 

Αυτοί οι προύχοντες αστοί ανακάλυψαν τον κόσμο μέσα από το βιζέρ της κάμερας και αυτό το κοίταγμα τους οδηγεί στο μαρξισμό και στο κομμουνιστικό κόμμα.

 

Θα λέγαμε πως το ΑΛΛΟΝΖΑΝΦΑΝ είναι το ώριμο φρούτο της διττής τους παιδείας, ενός εστετισμού ραφινάτου από τη μια και ενός μαρξισμού απ' την άλλη που τον γνωρίζουν και τον υιοθετούν σε σχετικά μεγαλύτερη ηλικία, γι' αυτό και ο φιλμικός μαρξισμός τους είναι ώριμος και τελεσίδικος.

 

Αυτοί οι κυριολεκτικοί αποστάτες της τάξης τους μας έδωσαν το ΑΛΛΟΝΖΑΝΦΑΝ, ένα φιλμ που δεν είναι μόνο «λαϊκό» ούτε μόνο εστετίστικο, αλλά και τα δύο. Ένα οπτικό-μουσικό-μαρξιστικό ποίημα. Ένα τέτοιο μαρξιστικό ποίημα δεν μπορούμε να το εισπράξουμε εύκολα, σ' όλες του τις διαστάσεις, σ' όλα του τα πολλαπλά του επίπεδα. Από τον θεατή απαιτείται μια ανάλογη παιδεία, μια ενδεδειγμένη ευαισθητοποίηση.

 

Η τέχνη των Ταβιάνιδων είναι διττή, περιέχει και λαϊκότητα και εστετισμό, μια τέχνη ζητούμενο για την τέχνη του μέλλοντος. Τα «κρυμμένα μυστικά» της μεγάλης αστικής ποίησης και μουσικής (μας λένε) εμείς οι σύγχρονοι προλετάριοι οφείλουμε να τα ανακαλύψουμε, να τα γνωρίσουμε, να τα χρησιμοποιήσουμε.

 

 

 

Περνάμε τις μέρες μας ξοδεύοντας και σπαταλώντας το μαθηματικό χρόνο για το τι μπορούμε να κάνουμε μέσα σ' αυτόν. Ο φιλμικός χρόνος των Ταβιάνιδων μας βοηθά να κατανοούμε καλύτερα το χρόνο, να μην τον χάνουμε, να τον «αλλάζουμε».

 

Σκόρπιες σκέψεις από το γεγονός του θανάτου στις 15 του Απρίλη του Βιτόριο Ταβιάνι, ενός μεγάλου μετρ του παγκόσμιου σινεμά, ενός σπουδαίου μαρξιστή - ποιητή που μαζί με τον αδελφό του Πάολο, έχτισαν εκείνο το σινεμά, εκείνη την τέχνη που οφείλουμε να γνωρίσουμε και να καταχτήσουμε.

 

 

 

Κάντε κλικ στο όνομα του αρθρογράφου για να διαβάσετε όλα τα άρθρα του.

ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ

Kommon

Θέλουμε να μιλήσουμε για τον κομμουνισμό της εποχής μας, την αναγκαία αλλά όχι δεδομένη προοπτική. Θέλουμε να μιλήσουμε ταυτόχρονα για την καθημερινή επιβίωση και τον αγώνα γι’ αυτήν.

ΛΙΣΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Εγγραφείτε στην λίστα επικοινωνίας μας για να είστε πάντα ενημερωμένοι.