Συμπερίληψη και αποκλεισμός, του Θανάση Σκαμνάκη

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Κυριακή, 30 Ιουνίου 2019 09:52 Συντάκτης:

Το σχόλιο είναι μια επέκταση της σκέψης του Εντουάρ Λουί που διάβασα στο μόλις εκδοθέν βιβλίο του Ιστορία της βίας (εκδόσεις Αντίποδες): “δεν καταλάβαινα πως η συμπερίληψη είναι η προϋπόθεση του αποκλεισμού..

Αναλογιζόμουν πως αποκλείεσαι όταν σε συμπεριλαμβάνουν. Κι από την άλλη πως τα “περιθώρια”, οι μειονότητες, οι “διαφορετικοί”, οι κάθε είδους εξόριστοι και ξένοι διεκδικούν να συμπεριληφθούν. 

Να λοιπόν, οι διπλές (και πολλαπλές) όψεις των πραγμάτων.

 

Αφήγηση ενός παλιού φίλου: Το 1969 ήμουν πολύ νέος, πριν ένα χρόνο είχε ξεσπάσει η εξέγερση του παρισινού Μάη και τον Αύγουστο τα σοβιετικά τανκς “παρέλαυναν” στους δρόμους της Πράγας, λίγο πριν το Φεβρουάριο το ΚΚΕ είχε χωριστεί στα δυο, και εγώ, που έκανα τα πρώτα βήματά μου στο μαρξισμό, δεν μπορώ να πω στην Αριστερά, για όλους αυτούς και για πολλούς ακόμα λόγους, κράταγα αποστάσεις. Ήρθαν έτσι τα πράγματα, η δικτατορία, οι φίλοι, η θέρμη και η ορμή μας, μπήκα στην ΚΝΕ και έγινα κοινωνός εκείνου που ήθελα να κρατήσω σε απόσταση. Έλεγα, σταθερά, πως τα κακώς κείμενα είναι λιγότερα από τα καλώς, και πως οι άνθρωποι που γνωρίζω είναι σαν και μένα, συνεπώς είναι στο χέρι μας να αλλάξουμε τα κακώς κείμενα. Ύστερα από μερικά χρόνια βρέθηκα να υπερασπίζομαι εκείνα που δεν μπόρεσα να αλλάξω.

Συμπεριλήφθηκα και αποκλείστηκα.

 

Αφήγηση των γεγονότων: Μετά τον Ιούλιο του 1974 άρχισαν επανέρχονται οι εξόριστοι, να απελευθερώνονται οι φυλακισμένοι, να επιστρέφουν κατά κύματα οι πολιτικοί πρόσφυγες, οι παράνομοι να βγαίνουν στο φως, όλοι περιβλημένοι με την αχλή της ανυπακοής, οι μάρτυρες μας. Το προνόμιο κάθε νέου ήταν να έχει στην οικογένειά του κάποιον αυτής της κατηγορίας, τον οποίον κατά έναν τρόπο επεδείκνυε στους συνομηλίκους, σαν οικογενειακό τρόπαιο μεγάλης αξίας. Οι ταβέρνες γέμιζαν νέους που υποδέχονταν τους επιστρέψαντες και απαιτούσαν απ’ αυτούς να λένε ιστορίες για όσα συνέβησαν στο παρελθόν. Το παρελθόν που αποκλείστηκε επί πολλά χρόνια από την καθημερινότητα, η σιωπή και οι παύσεις, σουτ μας ακούνε, και οι τοίχοι έχουν αυτιά, το αποκλεισμένο παρελθόν λοιπόν, γινόταν η αντεργκράουντ Ιστορία. Η Ιστορίας μας. Κι εκείνοι, οι επιστρέψαντες, δεν είχαν άλλο τρόπο να ξαναζήσουν ως κανονικοί, παρά να αποδεχθούν αυτό το νέο ρόλο τους. Ως μια δικαίωση. Μια ένταξη ανάλογη της αγωνίας που βίωσαν και των αγώνων που έδωσαν, ως μια απάντηση πια στον αποκλεισμό τους.

Δεν θέλω να πω ότι μετά τους συμπεριέλαβαν και τους αφομοίωσαν. Συνέχισαν, οι περισσότεροι, να είναι μέλη του κόμματος, κάποιου τέλος πάντων με το όνομα κομμουνιστικό, αλλά άλλαξαν οι παρέες, οι ενθουσιασμοί, οι κοπέλες που ερωτεύονταν τα σημάδια των βασανιστηρίων, και τους μεγαλύτερους άντρες που τα έφερναν, άλλαξαν οι ταβέρνες και οι κατηγορίες, μεγάλωναν κι εκείνοι οι ενθουσιώδεις νέοι της μεταπολίτευσης, τώρα μπορούσαν να δεξιώνονται τους παλαίμαχους (όχι πια η δόξα του εν ενεργεία) και οι παλαίμαχοι αναζητούσαν πιο φωτεινά μέρη, από τις ταβέρνες της λαδόκολας, να συχνάζουν, πιο μέσα στα πράγματα. Κι εκείνοι που πήγαν στο ΠΑΣΟΚ, ανακάλυψαν μια δικαίωση, επί τέλους, και στο σύστημα της εξουσίας, η οποία μπορεί να αλλάξει τον κόσμο χωρίς να χρειάζεται να χύνει αίματα, να ταλαιπωρεί τα σώματα, να αναστέλλει την πραγματική ζωή στο όνομα του ονείρου.

Συμπεριληφθήκανε.

   

Αφήγηση φωτογραφική:  Όπως είπε και ο σύντροφος, και ακολουθεί η έκθεση εκείνων που είπε ο σύντροφος, και εγώ που είμαι ο σύντροφος δεν αναγνωρίζω τη φωνή μου σε αυτά που εκτίθενται ως δικά μου και ούτε τις ιδέες μου αναγνωρίζω, μόνο κάποιες σκόρπιες λέξεις ή συλλογισμούς συνδεδεμένους με άλλους και με διαφορετικό τρόπο, και με άλλο συμπέρασμα. Αλλά δεν λέω τίποτα, γιατί με έχει μνημονεύσει ο ομιλητής ή και γιατί μήπως όντως είπα εκείνα που μου αποδίδει και μήπως είναι τόσο σπουδαία αυτά που είπα ή γίνονται σπουδαία επειδή συνδέονται μαεστρικά από τον ομιλητή με άλλους συλλογισμούς; Και μήπως ακριβώς αυτό είναι η συλλογική επεξεργασία που λένε, ο τρόπος να συντίθενται ή να ανατρέπονται ιδέες στο όνομα της συμπερίληψης τους;

 

Στο τέλος βέβαια, με τα πολλά, δεν αναγνώριζα πια αυτά που είχα πει. Δεν αναγνώριζα τις ιδέες αλλά και ούτε τις αναμνήσεις μου, αν και μερικές φορές, ή συχνά, ακούγονταν όπως τις είχα εκθέσει. Δεν αναγνώριζα αυτά που είχα ζήσει με τη μορφή που τα είχα ζήσει. Και το αποδεχόμουν όπως είναι. Κι αυτός δεν ήταν ένας εξαναγκασμός, ακόμα κι αν γινόταν μια εισβολή στην αφήγησή μου. Ένοιωθα πως ήθελα να το κάνω, πως Είμαι εγώ μέσα στον νέο χώρο. Αποξενώνομαι από το δικό μου παραμύθι για να ενταχθώ σε ένα άλλο, που μοιάζει με δικό μου και το οποίο, στην ουσία του, είναι εντελώς διαφορετικό, δεν λέω ξένο. Και είναι πιο βολικό. Πιο ευφάνταστο. Πιο αποτελεσματικό. Ένας τρόπος να συμπεριληφθώ στο Εμείς που υπερβαίνει το Εγώ.

 

Αφήγηση και αποτύπωση της Ιστορίας: Το κόμμα βγήκε από την παρανομία και την σαφή δόξα της και μπήκε στην ασαφή διεκδίκηση μιας δόξας νόμιμης. Για να συμπεριληφθεί όμως έπρεπε να υπογράψει την περίφημη δήλωση που εκπόνησε η κυβέρνηση Καραμανλή, σύμφωνα με την οποία θα έπρεπε να κινείται εντός του πλαισίου. Έκτοτε, η συμπερίληψη έγινε μια διαδικασία αποκλεισμού. Καταλαβαίνετε τώρα!.. Επισημότητες, τελετουργίες, συγκράτηση, το άθροισμα των δημοκρατικών δυνάμεων, το 1989…  

Οι αποτυπώσεις της Ιστορίας είναι πολλές. Ο χριστιανισμός που έγινε κρατική θρησκεία και συνεπώς μηχανισμός εξουσίας, φόβου και βίας. Η τέχνη στον καπιταλισμό που έγινε οικότροφη των Ιδρυμάτων, πανεπιστημιακών ή επιχειρηματικών. Συμπεριλήφθηκαν και αποκλείστηκαν…

 

Αφηγήσεις προσωπικές σε συμπύκνωση: Από παιδιά, ένας αυτοματισμός, μια ένταξη  σχεδόν ενθουσιαστική, να μοιάζεις με τους άλλους, να είσαι σαν του άλλους. Να φορέσεις μακρύ παντελόνι (αυτό είναι από πολύ παλιά), να ξυρίζεσαι, να έχεις περίοδο, να έχεις ερωτική σχέση, να έχεις προτίμηση συγκροτήματος, να γίνεις άντρας ή γυναίκα, να είσαι κανονικός. Να συμπεριληφθείς. 

Το διαφορετικό είναι φόβος. Και ο φόβος επιβάλλει τη συμπερίληψη, ως στοιχειώδη προστασία. Ο φόβος συνέχει τους χριστιανούς, ο φόβος του Θεού, ο φόβος συνέχει τις κοινωνίες, ο φόβος του άλλου, του ξένου, του διαφορετικού, ο φόβος συγκρατεί το πρόσωπο, ο φόβος του αδιέξοδου, της μοναξιάς, της ήττας… 

 

Και μια αφήγηση από την αντίθετη μεριά: Κι όμως, ο διαφορετικοί, πρόσωπα ή ομάδες, χρειάζονται την συμπερίληψη, την διεκδικούν την κερδίζουν ή όχι, ως μια διαδικασία που θα τους εντάξει, όπως τα παιδιά ή οι εξόριστοι. Μήπως η κατάσταση στην οποία βρίσκονται, της παιδικότητας ή της εξορίας δεν είναι κι αυτή ένας αποκλεισμός, και μάλιστα βαρύς;  Συνεπώς η συμπερίληψη δεν είναι μόνο η προϋπόθεση του αποκλεισμού, είναι ταυτόχρονα η προϋπόθεση για την αναίρεσή του. Γιατί έτσι διευρύνονται τα όρια της κοινωνίας, άρα συμπιέζονται τα όρια του αποκλεισμού. Και μέσω αυτού αλλάζουν οι όροι της απελευθέρωσης. Για τις περιθωριοποιημένες ομάδες, τις συλλογικότητες, τους ανθρώπους. Είναι αυτή η εμπλοκή των πραγμάτων, όπου αυτό το οποίο διεκδικείς μπορεί να είναι η ήττα σου, αλλά χωρίς να το διεκδικείς και να το κατακτάς η ήττα είναι  δεδομένη. Διεκδικείς την ένταξη και όχι την ενσωμάτωση. Οι επαναστατικές ιδέες και οι άνθρωποι, η τέχνη, το παιδί, να ενταχθούν, να συμπεριληφθούν για να κερδίσουν την ισχύ τους. Να μην ενσωματωθούν, αφομοιωθούν και εν τέλει αποκλειστούν, αλλά να υπάρξουν εκεί προκειμένου να ανατρέψουν αυτό που ισχύει. 

Άρα μπορεί ο αποκλεισμός να οδηγεί στον αγώνα για τη συμπερίληψη, όπως,  αντίστοιχα, η συμπερίληψη να συνεπάγεται νέους αποκλεισμούς, αλλά τα όρια δεν είναι στατικά - αλλάζουν μέσα σε αυτή την πορεία και το πως θα εξελιχθούν είναι το νέο και μεγάλο ερώτημα.

 

Μια προσπάθεια να βγει συμπέρασμα: Κουβέντα στην κουβέντα, αφήγηση στην αφήγηση και συλλογισμό στο συλλογισμό κάναμε έναν κύκλο, όχι για να καταλήξουμε στο ίδιο σημείο, αλλά για να δώσουμε, πιθανώς, την απάντηση στο αρχικό ερώτημα, για τις διπλές (και πολλαπλές) όψεις των πραγμάτων. Που απαιτούν διαλεκτικές ανατροπές.  

Στη συμπερίληψη είναι που οι κοινωνίες επεξεργάζονται ένα συλλογικό ψέμα, ξέροντας πως είναι ψέμα, κι εσύ συμμετέχεις γιατί δεν γίνεται να ζήσεις έξω από τις κοινωνίες. Και το ψέμα τους. Και θέλουν να σε ενσωματώσουν στο ψέμα τους.

Αλλά επίσης ένα ψέμα, μια φαντασία μάλλον, είναι εκείνη που μπορεί να ανακατασκευάζει την πραγματικότητα, που παραλύει το φόβο και αντιστέκεται στη βία, που αλλάζει τα δεδομένα και επιβάλλει αμφισβητήσεις και υπερβάσεις. Που δείχνει πως δεν θέλουμε να ενσωματωθούμε, πως δεν είμαστε αναπόσπαστο τμήμα, πως διατηρούμε εκείνο το μέρος ελευθερίας το οποίο μας κάνει ακόμα ικανούς να την αλλάξουμε.

 

Αυτή είναι η αναγκαία θητεία στο πνεύμα της αμφιβολίας, της μη αφομοίωσης, που συνιστά την Αριστερά, ακόμα κι εκείνην η οποία αμήχανη μετράει τα τραύματά της και δεν μπορεί να ορθωθεί.  

 

 

Κάντε κλικ στο όνομα του αρθρογράφου για να διαβάσετε όλα τα άρθρα του.

Kommon

Θέλουμε να μιλήσουμε για τον κομμουνισμό της εποχής μας, την αναγκαία αλλά όχι δεδομένη προοπτική. Θέλουμε να μιλήσουμε ταυτόχρονα για την καθημερινή επιβίωση και τον αγώνα γι’ αυτήν.

ΛΙΣΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Εγγραφείτε στην λίστα επικοινωνίας μας για να είστε πάντα ενημερωμένοι.