ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΟΛΑ ΤΑ ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΗ

ΘΑΝΑΣΗΣ ΣΚΑΜΝΑΚΗΣ

Κυριακή, 23 Ιουνίου 2019 08:30

Τέλος εποχής; - του Θανάση Σκαμνάκη

Πότε τελειώνει κάτι; Μια εποχή ας πούμε. Μια ιστορία. Ένας έρωτας ή μια περιπέτεια. Ένα κόμμα ή μια ιστορική περίοδος.

Μια σύγκριση της εποχής, μια σκέψη:  ο αιώνας που κάνει τον καινούργιο ενηλικιώνεται χωρίς να δείχνει τα σημάδια του, το τι θέλει να κάνει. Δεν αποτυπώνει κάτι στο πνεύμα του, στην τέχνη, στη ζωή των ανθρώπων. Δεν ξέρει ακόμα τι πνοή να φυσήσει, και κυρίως προς τα που.

Μικρά πράγματα περνιούνται για σπουδαία, και τα μεγάλα δεν βρίσκουν θέση στην αγορά, το ίδιο η πολιτική, οι άνθρωποι, οι σχέσεις.  

Οι αρχαίοι Ρωμαίοι κατασκεύασαν μια θεά που ονόμασαν Μποναντέα, δηλαδή καλή θεά. Ήταν η θεά της αγνότητας, αλλά από μια περίεργη αντιστροφή των πραγμάτων ο ναός της έγινε κέντρο ακολασίας. Με αυτό το όνομα ο Ρόμπερτ Μούζιλ βάφτισε μια ηρωίδα του βιβλίου του “Ο άνθρωπος χωρίς ιδιότητες”, στο οποίο βάζει στο μικροσκόπιο τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, δίνοντας έμφαση στην αντιστροφή εννοιών και πραγμάτων.

Κάθε φορά τέτοιες μέρες, όλοι μας (ή μήπως όχι όλοι;) ξαναβουλιάζουμε σε ερωτήματα σχετικά με την Αριστερά, τα οποία ξεχνάμε λίγο καιρό μετά, γιατί μάλλον θέλουμε να τα ξεχνάμε (είναι πιο βολικά χωρίς αυτά).

 

 

Κυριακή που είναι τα χαρτιά όλα παίχτηκαν, οι υποσχέσεις δόθηκαν, οι μπλόφες έγιναν, η σοβαρότητα συχνά υπονομεύθηκε, η πραγματικότητα βγήκε για άλλη μια φορά ζημιωμένη, οι εργαζόμενοι για μια ακόμη φορά προσκλήθηκαν να επιλέξουν ανάμεσα σε εκείνους που δεν τους εκφράζουν, και εκείνοι που τους εκφράζουν δεν στάθηκαν ικανοί να τους πείσουν για την αλήθεια τους. Όλα δηλαδή σχεδόν όπως πάντα. Γεγονός που σημαίνει πως η εποχή της πολιτικής κρίσης την οποία γνωρίσαμε στα χρόνια από το 2010 μέχρι το 2015 έχει κλείσει με μια σχετική σταθεροποίηση, με ανακατάταξη του σκηνικού, με τη διαμόρφωση  νέων πόλων (οι οποίοι όλο και περισσότερο μοιάζουν με τους παλιούς), αλλά που επαναφέρει το παιχνίδι στο ελεγχόμενο πλαίσιο του παρελθόντος, έστω προσωρινά, έστω με πολλά εύθραυστα σημεία, έστω με πιθανότητες να ξανακυλήσουν σε μια βαθύτερη κρίση στο εγγύς μέλλον.

Σάββατο, 18 Μαΐου 2019 16:00

Διλήμματα!.., του Θανάση Σκαμνάκη

Είναι ένας καιρός που δεν βολεύει.

 

 

 

 

Καινούργιος μήνας, που ακόμα κι αν δεν το θέλει, όπως ο προηγούμενος, και με όλες τις παρεκτροπές του, θα είναι ανοιξιάτικος και κομματάκι καλοκαιρινός. Οπότε μπορούμε να ξαναγυρίσουμε τις διαθέσεις σε πιο εύκρατα κλίματα, σαν μεσογειακοί, όχι σαν μελαγχολικοί βόρειοι, δηλαδή σαν μελαγχολικοί, λόγω του γενικότερου καιρού, αλλά ως μεσογειακοί, όχι σαν βόρειοι.

Κι επειδή αρχίζει μια τάση προς το εύκρατο, ο Κυριάκος Κατζουράκης κάνει έκθεση από μεθαύριο Τρίτη 7 του μήνα που θα κρατήσει ως τις 27 Ιουνίου (Στο μέγαρο Εϋνάρδου, που ανήκει στο Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας, Αγίου Κωνσταντίνου 20).

Η έκθεση έχει τίτλο “αναφορά στην Γκουέρνικα”. Συνεπώς κάνει σαφές πως ασχολείται με τον διάσημο πίνακα του Πικάσο, αλλά δεν κάνει σαφές πως στην πραγματικότητα ο ζωγράφος “τσακώνεται” με το έργο του Πικάσο και το αποδομεί, το ξανακοιτάζει με τα μάτια του σήμερα, τις εμπειρίες και τις ανάγκες του, με σκοπό να επαναπροσδιορίσει την αξία και τη σημασία του. Ακούγοντας και βλέποντας αυτές τις προθέσεις επανήλθα σε κάτι πιο παλιό αλλά όχι περασμένο. Στο βιβλίο του “Τάξη στο χάος” (εκδόσεις Καλειδοσκόπιο) που εκδόθηκε το 2013, μιλάει για την εμπειρία του στην τέχνη, την πολιτική δράση, στο πρόσωπο και στο όλο.

 

Το τελευταίο κομμάτι του βιβλίου έχει τίτλο “Μια καινούργια ταινία” προτάσσοντας, ως μότο, δυο αναφορές, μία του Νίκου Καββαδία:

 

Σιχαίνομαι το ναυτικό που εμάζεψε λεφτά

εμούτζωσε τη θάλασσα και τηνε κατουράει.

 

Και μια δική του (του Κυριάκου Κατζουράκη):

 

Ελπίζω στο βλέμμα του άστεγου,

γωνία Βατάτζη και Ιπποκράτους,

έγινε αφορμή να ζωγραφίσω το Τέμπλο.

Έφτυνε πάντα στο μαντίλι του, ποτέ στο δρόμο.

Τον ζωράφισα από μνήμης.

Στη θέση του σήμερα ένας σκουπιδοτενεκές. 

 

Γράφει: 

 

“Ονειρεύομαι μια χώρα πριν απ’ όλα. Αυτό το όνειρο θα γίνει οδηγός μου και μέτρο σύγκρισης. Δεν τολμώ να το περιγράψω, μην το καταστρέψω· και προτιμώ να το περιποιούμαι, να το κλώθω, να το στριφογυρίζω στο μυαλό μου, να το νιώθω παιδί μου. Θα προσπαθήσω όμως:

Βλέπω τοπία λασπωμένα, ριμαγμένα χωριά, ξεχασμένα, που δεν ελκύουν τουρίστες ούτε θαυμαστές παλαιών μεγαλείων.     

 

Δεν ξέρω γιατί, αλλά σ’ αυτό το όνειρο η σκέψη μου αποφεύγει την κανονικότητα της ζωής, τους τακτοποιημένους δρόμους, τον ήλιο… Εκτάσεις μεγάλες και ελώδεις, όπου σαπίζουν οι ρίζες των δέντρων και μαραίνεται η ιτιά και τα κλαρίνα της. Ο μόνος ήχος, εκτός της σιωπής, είναι ένας μακρόσυρτος βόμβος που κατά διαστήματα γίνεται φωνή. Και η φωνή δεν τραγουδάει, ούτε περιγράφει. Ζει μέσα σ’ αυτό το παράξενο τοπίο.

 

Είμαι αυτόπτης μάρτυρας και πρέπει να ψάχνω συνεχώς να καταλάβω τα όρια αυτής της χώρας, αυτού του τοπίου που το εγκατέλειψαν οι κάτοικοι. Δεν είναι εικόνα θανάτου, είναι εικόνα αρχής. Όλα μπορεί να συμβούν. Κοντά εκεί είναι η πόλη: σαπισμένα κτίρια, παρατημένα εργοστάσια, πολυκατοικίες με λιγοστούς ενοίκους και χαλασμένα ασανσέρ.

Σπάνια συναντάς στο δρόμο νέους λες και εξαφανίστηκαν. Σκυλιά σκελετωμένα περιφέρονται ψάχνοντας στα σκουπίδια μαζί με ανθρώπους ντυμένους με ρούχα-υπολείμματα άλλων. Και για έναν παράξενο και αδικαιολόγητο λόγο κάποιοι μπαίνουν σε περιπέτειες, ρισκάροντας να χάσουν και τα λίγα που έχουν.

 

Δεν χρειάζεται και πολύ να καταλάβουμε ότι μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον ανθίζουν η παρανομία, η απαξίωση της ζωής, η εκμετάλλευση, ο χρηματισμός, το λαθρεμπόριο…

Μέσα σ’ ένα τέτοιο “μέλλον” θ’ αρχίσω την επόμενη ιστορία μου”.

 

(Σημείωση δική μου: αυτές είναι οι πρώτες σημειώσεις για την ταινία που έγινε, με τον τίτλο ΟΥΣΑΚ, και περιέχει τις εικόνες οι οποίες περιγράφονται, αλλά όχι μόνο αυτές).

 

Με υπότιτλο : “Το να είσαι σε θέση να ζωγραφίζεις σήμερα”, ακολουθεί το τελικό κομμάτι του βιβλίου:

 

“Είναι τόσο δύσκολο να δουλεύεις έχοντας την υπομονή που χρειάζεται ένα έργο, όποιο έργο. Όλα συγκλίνουν προς μια μηδενιστική προοπτική που σου δένει τα χέρια.

Κοιτάζω αποσβολωμένα πρόσωπα να μαθητεύουν σ’ ένα χώρο βίας που την απεχθάνονται τόσο, ώστε απαρνιούνται τη δική τους ζωογόνα βία.

Φοβάμαι την “αυτοπεποίθηση” που έρχεται με το πέρασμα του χρόνου. Τη φοβάμαι γιατί εχθρεύεται τις αμφιβολίες μας. Με το πέρασμα του χρόνου δεν έγινα σοφότερος. Πλησίασα πολύ κοντά αλλά δεν μπόρεσα να καταλάβω τα μυστικά της ζωγραφικής, και νιώθω ότι έχω δρόμο μπροστά μου.

 

Τόπος μας είναι ο γεωμετρικός τόπος που ορίζει το χρόνο και τη διάρκεια της δουλειάς μας, και φαίνεται ότι επί πολλά χρόνια θα είναι υπό κατοχή.         

Ίσως οι αποδέκτες μας να βρεθούν στο μέλλον. Η τέχνη όμως χωρίς σημερινούς αποδέκτες σε βάζει στον πειρασμό να θες ν’ αποσυρθείς.

Και τι δουλειά έχει ο ζωγράφος να σχολιάζει την πολιτική, τις κυβερνήσεις και τις ομάδες εξουσίας; Με τι προσόντα, εφόσον δεν γνωρίζει πολιτική, ανακατεύεται με την πολιτική, αφού όταν ζωγραφίζει είναι τουλάχιστον καλύτερος επαγγελματίας;

Ο καλλιτέχνης είναι απλώς ένας πολίτης, όπως όλοι.                

Πολιτισμός είναι η καθημερινή ζωή, αυτή πλήττεται σήμερα. Πολιτισμός είναι η ποιότητα της εργασίας, της ανάπαυσης, της εκπαίδευσης, της κυκλοφορίας στις πόλεις, της ενημέρωσης, της ποιιότητας της υγείας, η αναγκαία βιομηχανία, η παραγωγή εργαλείων, η τέχνη.

 

Μ’ αυτές τις σκέψεις θέλω να τελειώσω αυτό το βιβλίο.      

Η ζωγραφική είναι σαν το μυϊκό σύστημα: αν δεν την ασκείς, αδυνατίζει και χρειάζεται πολλαπλάσιο χρόνο να αποκατασταθεί. Είναι προτιμότερο να κάθεσαι μπροστά στο λευκό τελάρο χωρίς ιδέες, με το όπλο παρά πόδα, παρά να περιμένεις τι στιγμή κάπου αλλού. Είναι δύσκολο να είσαι σε θέση να ζωγραφίζεις. Κι ακόμα πιο δύσκολο είναι να τη διατηρείς!”

 

Διαβάζοντας αυτά τα τελευταία κομμάτια του βιβλίου, πολύ συχνά στα βιβλία στο τελευταίο μέρος υπάρχει αποθέωση ή αποκάλυψη, πανηγύριζα.

Σηκώθηκα όρθιος και ανέμιζα το κασκόλ με τα κόκκινα χρώματα και φώναζα, βάλαμε γκολ! Κι ας χάσουμε. Η ρεβάνς δεν έχει παχτεί.

Παίζει η Λίβερπουλ με την Παναχαϊκή κι η Παναχαϊκή ανταποδίδει ένα γκολ, ενώ έχει φάει ούτε κι ξέρει πόσα, αλλά εμείς πανηγυρίζουμε για το ένα γκολ της Παναχαϊκής σαν να ήταν το νικητήριο.

“Δεν είναι εικόνα θανάτου, είναι εικόνα αρχής. Όλα μπορούν να συμβούν”.

 

Υλοποιώντας λοιπόν τις προσδοκίες, δικές του και δικές μας, ο ζωγράφος σε αυτή την έκθεση αναζητεί την ιστορική μνήμη στη δική μας συνέχεια. “Αποδομεί” την Γκουέρνικα. Στο χρόνο που διανύθηκε τα παλιά κομμάτια, άλογα και άνθρωποι που σφαδάζουν, και κραυγάζουν, τα κομματιασμένα σώματα και αντικείμενα, έχουν συναρμολογηθεί με λάθος τρόπο δημιουργώντας εκτρώματα πραγματικότητας. Εκείνος την ξαναδομεί σε ένα καινούργιο χώρο και χρόνο, ξαναθέτει τα ερωτήματα, προσδοκώντας σε απαντήσεις που θα δοθούν από τον ίδιο και από όλους εμάς, ή μπορεί και όχι. Το θέμα μένει ανοιχτό. Δεν είναι ανάμνηση, είναι μνήμη, άρα Ιστορία, γνώση, έρευνα και αμφιβολία, οικοδόμηση…   

   

“Δεν είναι εικόνα θανάτου, είναι εικόνα αρχής. Όλα μπορούν να συμβούν”.

 

 

Ημέρα που είναι ας πορευτούμε με μια παλιά και ωραία, κάπως λυπημένη αλλά βαθειά αισιόδοξη, ιστορία. Στο όνομα της αγάπης, λιγότερο χριστιανικής και πρωτίστως ανθρώπινης, γι’ αυτό και εξαιρετικά αληθινής. Την ιστορία  αυτή, που βασίζεται σε πραγματικό γεγονός, τη χαρακτήρισε ο Έρνστ Μπλοχ ως την ωραιότερη του κόσμου και την προβολή της την χρωστάμε στον Γιώργο Καρτάκη, ο οποίος και την μετέφρασε.

Σάββατο, 20 Απριλίου 2019 17:50

Επί τη επετείω, του Θανάση Σκαμνάκη

 

 

Xαρούμενοι και φρέσκοι, αν και το βράδυ (ένα βράδυ που έγινε σημάδι όλης της μετέπειτα ζωής μας) η εφηβεία δεν άφησε και πολλά περιθώρια για ύπνο, ξεκινήσαμε για τη συνέχεια του ταξιδιού προς Κέρκυρα με μια ενδιάμεση επίσκεψη στην πόλη του Αλή πασά. Ωραία μέρα, ευνοϊκή για τους σκοπούς και τη διάθεσή μας.

 Πριν λίγες μέρες ο Σαράντος Φράγκος έγραφε εδώ για την Τέταρτη διάσταση του Γιάννη Ρίτσου. Καθόλου τυχαία επιλογή, θέλω να υποθέσω, κυρίως επειδή (και πάλι) αυτή την εποχή τραβιούνται όλο και περισσότερο τα νερά παίρνοντας μαζί τους ιδέες, αντικείμενα και ανθρώπους και τους παρασύρουν στα άπατα· χάνονται απ’ το οπτικό πεδίο.  

Σελίδα 1 από 10

ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΑΡΘΡΑ

Kommon

Θέλουμε να μιλήσουμε για τον κομμουνισμό της εποχής μας, την αναγκαία αλλά όχι δεδομένη προοπτική. Θέλουμε να μιλήσουμε ταυτόχρονα για την καθημερινή επιβίωση και τον αγώνα γι’ αυτήν.

ΛΙΣΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Εγγραφείτε στην λίστα επικοινωνίας μας για να είστε πάντα ενημερωμένοι.